FRA 2023 Fleeing Ukraine Survey Cover
28
February
2023

Uciekając z Ukrainy: Doświadczenia osób przesiedlonych w UE

Rosyjska napaść zbrojna na Ukrainę była początkiem scen niespotykanych w Europie od dziesięcioleci. Spowodowała śmierć, ogromne zniszczenia i niedające się opisać cierpienie. Wywołała również masowy przepływ ludzi, jakiego nie widziano od czasów drugiej wojny światowej. Aby ich chronić, UE uruchomiła unijną dyrektywę w sprawie tymczasowej ochrony. Tym samym wszystkie państwa członkowskie UE są zobowiązane do zapewnienia ochrony osobom przesiedlonym z Ukrainy.
Przegląd

W sprawozdaniu tym przedstawiono wyniki przeprowadzonego przez FRA w 2022 r. badania internetowego, w którym wzięły udział osoby przesiedlone z Ukrainy. W badaniu uwzględniono 10 krajów UE, które przyjęły dużą liczbę osób objętych tymczasową ochroną: Bułgarię, Czechy, Estonię, Hiszpanię, Niemcy, Polskę, Rumunię, Słowację, Węgry i Włochy. Swoimi opiniami dotyczącymi przyjazdu do UE i osiedlenia się w niej podzieliło się około 14 685 respondentów. Dzięki ich przemyśleniom możemy zyskać unikalny wgląd w doświadczenia i odczucia, w tym te związane z przemocą.

Wyniki badania ilustrują również wyzwania nieodłącznie związane z zastosowaniem instrumentu tymczasowej ochrony w sytuacji, która prawdopodobnie będzie miała długofalowy wpływ na ludzi i nasze społeczeństwa.

Spis treści:

  1. Przybycie do UE – pomoc humanitarna i udzielanie informacji
  2. Osiedlenie się w UE – pobyt i status prawny
  3. Mieszkalnictwo
  4. Edukacja
  5. Zatrudnienie
  6. Dochody i prawo do świadczeń socjalnych
  7. Zdrowie
  8. Doświadczenia przemocy i dostęp do specjalistycznego
Najważniejsze ustalenia

Główne ustalenia z badania przedstawiono poniżej.

  • Większość respondentów nie napotkała trudności podczas podróży do Unii Europejskiej (UE) i w jej obrębie. Większość z nich uważa, że otrzymała wystarczające informacje na temat swoich praw i usług dostępnych na mocy dyrektywy w sprawie tymczasowej ochrony.
  • Jedna trzecia respondentów ubiegała się o udzielenie azylu w państwie przyjmującym, natomiast zdecydowana większość wystąpiła o tymczasową ochronę. Istnieją znaczne różnice w tym względzie między państwami członkowskimi.
  • Co trzeci respondent ostatecznie chce wrócić na Ukrainę. Podobny odsetek wolałby pozostać w państwie przyjmującym. Jedna czwarta respondentów pozostaje niezdecydowana.
  • Do UE przybywa duża liczba osób przesiedlonych. Nie dziwi więc, że większość, bo sześciu na 10 respondentów, w momencie przeprowadzania badania mieszkało w prywatnych mieszkaniach. Ponad połowa z nich płaciła za to częściowo lub w całości. W przypadku wielu z nich zakwaterowanie pozostawia wiele do życzenia. Często brakuje im prywatności i muszą dzielić kuchnię lub łazienkę z nieznajomymi. Wielu dorosłych respondentów z dziećmi pozostającymi na utrzymaniu żyło w mieszkaniach, w których dzieci nie miały dostępu do cichego lub oddzielnego pomieszczenia, gdzie mogłyby się uczyć.
  • Mniej niż połowa osób, które kształciły się na krótko przed ucieczką z Ukrainy, kontynuowała naukę w państwie przyjmującym. Główną przyczyną tego stanu rzeczy jest bariera językowa. Od chwili przyjazdu czterech na 10 respondentów nie uczestniczyło w kursie językowym w państwie przyjmującym. Rozwiązanie tego problemu będzie wymagało większych możliwości uczestnictwa osób przesiedlonych w kursach językowych. Niemal dwie trzecie dzieci korzystało z e‑edukacji oferowanej przez szkoły lub uniwersytety w Ukrainie lub uczyło się samodzielnie przy użyciu materiałów i innego wsparcia z Ukrainy.
  • Około dwie trzecie osób, które wykonywały pracę zarobkową w Ukrainie przed 24 lutego 2022 r., znalazło pracę w państwie przyjmującym. Jednak dwie trzecie respondentów w wieku produkcyjnym nie wykonywało pracy zarobkowej w momencie przeprowadzania badania. Głównymi przeszkodami w dostępie do zatrudnienia były niewystarczająca znajomość języka państwa przyjmującego i obowiązki opiekuńcze, zwłaszcza w przypadku kobiet. Szczególnie niepokojący jest fakt, że czterech na 10 respondentów doświadczyło jakiejś formy wyzysku w pracy.
  • Problemy finansowe dotyczą co drugiego respondenta w wieku 16 lat lub starszego. Respondenci ci twierdzą, że ich gospodarstwo domowe ma pewne lub duże trudności z wiązaniem końca z końcem w państwie przyjmującym. Nieco ponad jedna czwarta dorosłych respondentów jest w stanie pokryć podstawowe koszty życia codziennego dzięki swojej pracy. Tylko około połowa dorosłych respondentów twierdzi, że władze udzielały im pomocy finansowej od momentu ich przybycia.
  • Zaledwie co trzeci respondent uważa, że cieszy się dobrym lub bardzo dobrym zdrowiem. Co drugi respondent zgłasza długotrwałe choroby lub problemy zdrowotne. Połowa respondentów w wieku 16+ miała problemy z dostępem do opieki zdrowotnej z powodu trudności językowych lub braku wiedzy o tym, dokąd się udać lub z kim się skontaktować.
  • Co drugi respondent stwierdził, że od czasu przybycia do państwa przyjmującego często lub zawsze czuł przygnębienie i obniżony nastrój. Niemniej około dwie trzecie respondentów z optymizmem spogląda w przyszłość. Jedna trzecia osób czuje się częścią społeczności w państwie przyjmującym.
  • Optymizm ten występuje pomimo wysokiego odsetka respondentów narażonych na traumatyczne doświadczenia w Ukrainie lub w UE. Tylko około jedna trzecia respondentów po przybyciu do UE zwróciła się o wsparcie medyczne lub psychologiczne. Około jedna czwarta z tej grupy nie otrzymała wsparcia, o które się ubiegała. Niepokojące jest to, że około połowa młodszych dzieci (w wieku 12–15 lat), które wzięły udział w badaniu, zgłasza trudności ze snem lub koncentracją, utratę pewności siebie lub poczucie bezbronności.