AdobeStock/Montri
8
October
2025

System Wjazdu/Wyjazdu: Wytyczne dla kadry kierowniczej dotyczące praw podstawowych

System EES (Entry/Exit System), który ruszy w 2025 roku, będzie rejestrował obywateli państw trzecich przekraczających zewnętrzne granice UE. Niniejsze wytyczne FRA mają wesprzeć kadrę zarządzającą odpowiedzialną za funkcjonowanie nowego systemu. Mają pomóc im zapewnić zgodność z unijną ochroną praw podstawowych. Przedstawiają kwestie operacyjne, takie jak jasna komunikacja, godne pobieranie danych biometrycznych oraz ochrona danych. Obejmują także potrzeby szkoleniowe personelu. Na podstawie badań terenowych przeprowadzonych w 10 przejściach granicznych w 6 państwach członkowskich, wytyczne te mają zagwarantować poszanowanie praw podstawowych w ramach nowego systemu. Oddzielna publikacja z wytycznymi dla funkcjonariuszy straży granicznej towarzyszy temu dokumentowi.


System Wjazdu/Wyjazdu (EES) jest wielkoskalowym systemem informacyjnym Unii Europejskiej służącym do rejestrowania wjazdu i wyjazdu obywateli państw trzecich przebywających na krótkich pobytach w strefie Schengen. Podstawę prawną tego systemu stanowi rozporządzenie w sprawie EES (rozporządzenie (UE) 2017/2226, z późniejszymi zmianami), które rejestruje i przechowuje dane osobowe, w tym wizerunki twarzy i odciski palców. System Wjazdu/Wyjazdu, zaprojektowany w celu wzmocnienia zarządzania granicami i poprawy skuteczności kontroli migracji, zastępuje ręczne stemplowanie paszportów na granicach zautomatyzowanym gromadzeniem i weryfikacją danych.

Komisja Europejska szacuje, że dane dotyczące około 300 mln przypadków przekroczenia granicyprzez obywateli państw trzecich będą rejestrowane w EES rocznie – zauważając, że liczba ta odnosi się do poszczególnych przypadków przekroczenia granicy, a nie do osób. Zgodnie z decyzją wykonawczą Komisji (UE) 2025/1544, EES zacznie działać 12 października 2025 r. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2025/1534nie wszystkie funkcje EES zostaną wdrożone w pierwszym sześciomiesięcznym progresywnym okresie początkowym.

Chociaż EES obiecuje korzyści operacyjne, jego wdrożenie ma również znaczący wpływ na prawa podstawowe obywateli państw trzecich. Wymaga to środków łagodzących, na przykład zmniejszenia trudności dla pasażerów wymagających szczególnego traktowania. System ten obejmuje szeroki zakres praw zapisanych w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej(„Karta”), w tym: godności ludzkiej (art. 1), poszanowania życia prywatnego i rodzinnego (art. 7), ochrony danych osobowych (art. 8), niedyskryminacji (art. 21) oraz szczególnej ochrony dzieci, osób w podeszłym wieku i osób niepełnosprawnych (art. 24–26). Może również wpływać na prawo do azylu (art. 18) i zasadę non-refoulement (art. 19).

Wykonywanie prawa do skutecznego środka prawego (art. 47) od nieprawidłowych decyzji opartych na rejestrach EES jest również kwestią kluczową, biorąc pod uwagę, że pomimo zabezpieczeń mogą wystąpić błędy w dopasowywaniu danych biometrycznych. Wskaźnik fałszywych wyników nigdy nie będzie zerowy. W przypadku systemu, który przetwarza setki milionów rekordów, nawet bardzo mały poziom błędu wpływa na znaczną liczbę osób.

Prawa wynikające z karty, które są zawarte w Europejskiej Konwencji Praw Człowieka(EKPC) i jej protokołach, należy interpretować w taki sam sposób jak równoważne prawa wynikające z EKPC, zgodnie z art. 52 ust. 3 Karty. Oznacza to, że przy określaniu znaczenia i treści praw określonych zarówno w Karcie, jak i w EKPC należy uwzględnić orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC). Dotyczy to wielu praw wynikających z Karty.

Samo rozporządzenie w sprawie EES zawiera liczne zabezpieczenia praw podstawowych, które należy wdrożyć podczas obsługi systemu. W przypadku obywateli państw trzecich decyzje oparte na danych EES muszą być przejrzyste i sprawiedliwe. Obywatele państw trzecich o szczególnych potrzebach, takich jak dzieci, nie powinni ponosić dodatkowego obciążenia (art. 10), a w celu zapewnienia dokładności danych (art. 35 i 39), dostępu do informacji (art. 50) oraz prawa do sprostowania lub dochodzenia roszczeń (art. 52) należy wprowadzić skuteczne zabezpieczenia. Zabezpieczenia te nie tylko wypełniają zobowiązania prawne, ale także zwiększają niezawodność i funkcjonalność samego systemu.

System Wjazdu/Wyjazdu jest jednym z sześciu wielkoskalowych systemów informacyjnych, które UE tworzy w celu wspierania zarządzania azylem, granicami i imigracją, policji i bezpieczeństwa wewnętrznego. Systemy te staną się interoperacyjne, co oznacza, że odpowiedzialne organy będą miały dostęp do niektórych danych lub będą mogły je przeglądać we wszystkich systemach, na przykład w celu ustalenia tożsamości obywatela państwa trzeciego. Luki w wiarygodności i dokładności danych w EES mogą zatem prowadzić do niekorzystnych skutków dla osób fizycznych w innych procedurach, takich jak procedury azylowe lub imigracyjne, w ujęciu bardziej ogólnym. Przegląd zagrożeń dla praw podstawowych i możliwości związanych z wielkoskalowymi systemami informatycznymi UE można znaleźć na internetowej platformie informacyjnej poświęconej unijnym systemom informatycznymdo celów migracji i policji oraz ich interoperacyjności, którą Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej (FRA) opublikowała w 2024 r. Platforma informuje obywateli państw trzecich, prawników i organizacje społeczeństwa obywatelskiego o głównych cechach unijnych systemów informatycznych i zawiera wskazówki, jak pomóc osobom, których dane dotyczą, w korzystaniu z przysługujących im praw.