System Wjazdu/Wyjazdu: Wytyczne dla kadry kierowniczej dotyczące praw podstawowych

Poniższe wnioski zostały uzyskane w wyniku badań jakościowych.

• Infrastruktura do kontroli w pierwszej i drugiej linii na badanych BCP różni się znacznie, przy czym lotniska są zazwyczaj lepiej wyposażone w zarządzanie przepływem pasażerów. Na granicach morskich i lądowych duże natężenie ruchu pojazdów i pieszych może wydłużać czas oczekiwania i stawiać obywateli państw trzecich w niewygodnej sytuacji, szczególnie gdy nie zapewniono odpowiedniego schronienia.
• Kierownik zmiany w porcie w Bari (Włochy) zauważył, że: „Liczba pasażerów wzrosła szalenie, nie ma miejsca… A gdy jest tylu ludzi, trudno jest także zidentyfikować sytuacje krytyczne.” Funkcjonariusz z Kapitan Andreewo (Bułgaria) opisał: „Ludzie wysiadają z autobusu, przechodzą przez kontrolę i stoją na boku, podczas gdy autobus odjeżdża… Jeśli kontrola trwa, powiedzmy, dwie godziny, pasażerowie stoją przez ten czas tam, gdzie znajdą miejsce.”
• Kierownik zmiany na lotnisku w Warszawie (Polska) zauważył, że EES może pozytywnie wpływać na kolejki: „Często pasażerowie mają w paszporcie wiele takich stempli i żeby to wszystko policzyć, potrzeba czasu. A jeśli system sam obliczy te dni pobytu, myślę, że na pewno będzie to miało pozytywny wpływ.”
• Władze we Francji wskazały warunki oczekiwania i sposób pobierania danych biometrycznych jako kwestie, które mogą wpływać na poszanowanie godności ludzkiej. Władze bułgarskie zauważyły, że wprowadzenie EES może prowadzić do wydłużenia czasu obsługi na BCP, co potencjalnie może oddziaływać na traktowanie obywateli państw trzecich.

Badanie przeprowadzone przez straż graniczną ujawniło następujące ustalenia.

• Funkcjonariusze straży granicznej mający doświadczenie w obsłudze e-bramek wskazali następujące środki jako skuteczne w celu ułatwienia przepływu pasażerów: obecność instruktorów kolejek na miejscu (79%), czytelne oznaczenia wskazujące, kto może korzystać z bramek (76%) oraz dostępność i możliwość kontaktu z firmą odpowiedzialną za konserwację techniczną (74%) (n = 140) [ii] „n” oznacza liczbę funkcjonariuszy straży granicznej, którzy odpowiedzieli na konkretne pytanie na wszystkich dziewięciu przejściach granicznych, na których przeprowadzono badania terenowe, spośród 177 uczestników badania. Łączna liczba respondentów w odniesieniu do każdego pytania uwzględnia zarówno respondentów, którzy udzielili istotnych odpowiedzi na pytania, jak i tych, którzy wybrali warianty odpowiedzi „nie wiem” lub „wolę nie mówić”. Nie uwzględniono w nim odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu, w których nie wybrano żadnej opcji odpowiedzi.
  [2].
• Większość ankietowanych funkcjonariuszy (87%) uważa, że dostępność personelu wspierającego, takiego jak asystenci kolejek czy mediatorzy kulturowi, jest pomocna w przeprowadzaniu kontroli w sposób ograniczający trudności dla osób o szczególnych potrzebach w przypadku długich kolejek (n = 177).

Zgodnie z art. 7 kodeksu granicznego Schengen(rozporządzenie (UE) 2016/399) straż graniczna musi w pełni szanować ludzką godność podczas kontroli osób, w szczególności w przypadkach osób wymagającymi szczególnego traktowania. Zgodnie z art. 10 rozporządzenia w sprawie EES korzystanie z EES musi być zgodne z Kartą, EKPC oraz, w przypadku dzieci, z Konwencją ONZ o prawach dziecka. Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych,która jest wiążąca dla UE i wszystkich jej państw członkowskich, chroni prawa osób niepełnosprawnych, na przykład poprzez zapewnienie dostępności transportu (art. 9).

Poniższe wytyczne mogą pomóc władzom krajowym w promowaniu godnego traktowania obywateli państw trzecich podczas przetwarzania ich danych osobowych w systemie EES. Mogą one również należeć do kompetencji kadry kierowniczej na przejściach granicznych (BCP).

• Wytyczne 2.1: Wspieranie, tam gdzie jest to zasadne, negocjacji dotyczących przydziału przestrzeni z podmiotem odpowiedzialnym za infrastrukturę BCP, w celu zapewnienia odpowiedniej przestrzeni dla stref oczekiwania, systemów samoobsługowych oraz kontroli pierwszej i drugiej linii.
• Wytyczne 2.2: Udzielanie wytycznych i wsparcia BCP w zakresie zapewnienia właściwych stref oczekiwania z miejscami do siedzenia, wystarczającą liczbą toalet, dostępem do wody pitnej oraz, na lądowych BCP i w portach morskich, zadaszonych miejsc dla pieszych i pasażerów pojazdów, chroniących przed słońcem, deszczem i śniegiem.
• Wytyczne 2.3: Dokładanie wszelkich rozsądnych starań, aby wspierać BCP w utrzymywaniu krótkich czasów oczekiwania, na przykład poprzez skuteczne udostępnianie informacji, zarządzanie kolejką oraz zapewnienie odpowiedniego personelu i wyposażenia.
• Wytyczne 2.4: Zachęcanie punktów kontroli granicznej do opracowania procedur awaryjnych, szczególnie na portach morskich i lądowych BCP, w celu zapewnienia przestrzegania praw podstawowych obywateli państw trzecich w przypadku przedłużających się opóźnień.
• Wytyczne 2.5: Regularne monitorowanie, czy na przejściach granicznych jest wystarczająco dużo miejsca na kontrole drugiej linii związane z Systemem Wjazdu/Wyjazdu, bez ingerowania w przestrzeń potrzebną do przeprowadzania rozmów z osobami ubiegającymi się o azyl lub do identyfikowania potencjalnych ofiar handlu ludźmi.

• „Praktyczny podręcznik EES” Komisji Europejskiej dla organów krajowych (niedostępny publicznie).
• Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Kontrole graniczne a prawa podstawowe na lądowych granicach zewnętrznych – praktyczne wskazówki, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2020 r., pkt 1