Obywatele państw trzecich muszą dostarczyć swoje odciski palców i wizerunki twarzy przy pierwszym wjeździe do strefy Schengen. Podczas kolejnych wjazdów i wyjazdów gromadzone informacje biometryczne będą weryfikowane i – o ile dane biometryczne nie wymagają aktualizacji – nie będą pobierane żadne nowe informacje biometryczne. Straż graniczna może stanąć przed wyzwaniami, na przykład gromadząc wizerunki twarzy dzieci. Chociaż standardy dokładności są wysokie, błędnego dopasowania biometrycznego nigdy nie można całkowicie wykluczyć. Odpowiednie zabezpieczenia pomagają zapewnić, że każda osoba jest traktowana z godnością w takich sytuacjach.
Poniższe wnioski zostały uzyskane w wyniku badań jakościowych.
- Powszechna opinia wśród funkcjonariuszy straży granicznej na badanych BCP wskazuje, że pobieranie odcisków palców jest łatwiejsze niż wykonywanie zdjęć twarzy, zwłaszcza gdy osoby nie stoją nieruchomo.
- Postawa funkcjonariusza odgrywa kluczową rolę w procesie pobierania danych biometrycznych, ponieważ wpływa na współpracę osoby kontrolowanej. Jak zauważył kierownik zmiany w Polsce: „jeżeli podejdziesz do kogoś z uśmiechem, oni również w pewien sposób odpowiedzą uśmiechem. Ludzie nie sprawiają problemów.”
- Przynajmniej na jednym BCP (lotnisko w Marsylii) funkcjonariusze byli wyposażeni w tablety umożliwiające mobilne kontrole EES, co może ułatwiać kontrolę osób o ograniczonej mobilności.
- Funkcjonariusze straży granicznej opierają się na własnym osądzie i doświadczeniu, aby skutecznie radzić sobie w złożonych sytuacjach. Kierownik zmiany w Bułgarii zauważył: „Nie otrzymaliśmy specjalnego szkolenia ani instrukcji, jak oceniać uszkodzenia dłoni. Po prostu działamy zgodnie z własnym doświadczeniem.”
- Elastyczność jest kluczowa przy obsłudze wyjątkowych okoliczności związanych z czynnikami kulturowymi. Kierownik zmiany na lotnisku w Rzymie-Fiumicino, odnosząc się do kobiety noszącej burkę lub szczególne okrycie twarzy uniemożliwiające weryfikację biometryczną twarzy, stwierdził: „Nie zmusimy jej do jego zdjęcia ani nie skierujemy na drugą linię… jeśli jej odciski palców pozwolą na dopasowanie, to będzie wystarczające.”
- Obawy ekspertów w Niemczech dotyczące poszanowania godności ludzkiej koncentrują się na trzech głównych kwestiach: wykorzystaniu danych biometrycznych, postawie i sposobie komunikacji funkcjonariuszy straży granicznej oraz mechanizmach wsparcia dla podróżnych o szczególnych potrzebach.
Badanie przeprowadzone przez straż graniczną ujawniło następujące ustalenia.
- 87 % funkcjonariuszy straży granicznej uważa, że dostępność komfortowego otoczenia zapewniającego prywatność jest ważnym zabezpieczeniem jakości danych (oprócz odpowiedniego wyposażenia, potwierdzonego przez 91 % funkcjonariuszy straży granicznej) (n = 176) [iv] „n” oznacza liczbę funkcjonariuszy straży granicznej, którzy odpowiedzieli na konkretne pytanie na wszystkich dziewięciu przejściach granicznych, na których przeprowadzono badania terenowe, spośród 177 uczestników badania. Łączna liczba respondentów w odniesieniu do każdego pytania uwzględnia zarówno respondentów, którzy udzielili istotnych odpowiedzi na pytania, jak i tych, którzy wybrali warianty odpowiedzi „nie wiem” lub „wolę nie mówić”. Nie uwzględniono w nim odpowiedzi na pytania zawarte w kwestionariuszu, w których nie wybrano żadnej opcji odpowiedzi.
[4]. - 36% funkcjonariuszy straży granicznej stwierdziło, że potrzebuje szkolenia w zakresie uzyskiwania danych biometrycznych od osób o specjalnych potrzebach (n = 173).
- Straż graniczna z doświadczeniem w przetwarzaniu danych biometrycznych na granicach twierdzi, że wyjaśnienie konsekwencji odmowy dostarczenia danych biometrycznych i dostarczenie większej ilości informacji na temat wykorzystania danych (56%), zapewnienie pasażerowi więcej czasu na rozważenie możliwości (31%), wezwanie kolegi do wsparcia (21%), skierowanie do kierownika zmiany (16%) i wezwanie tłumacza ustnego (14%) pomogło im w sytuacjach, w których pasażerowie odmówili przekazania danych biometrycznych (n = 48).
W art. 39 ust. 1 lit. a) rozporządzenia w sprawie EES zobowiązano państwa członkowskie do zapewnienia, aby dane były gromadzone zgodnie z prawem i przy pełnym poszanowaniu godności ludzkiej.
Zgodnie z art. 10 rozporządzenia w sprawie EES pobieranie danych biometrycznych musi być zgodne z Kartą, EKPC oraz w przypadku dzieci, z Konwencją o prawach dziecka. Przy pozyskiwaniu danych dziecka należy przede wszystkim uwzględnić jego najlepszy interes. W art. 17 ust. 3 zwalnia się dzieci w wieku poniżej 12 lat z obowiązku pobierania odcisków palców, ale od wszystkich dzieci, w tym od niemowląt, należy pobierać wizerunki twarzy. W art. 17 ust. 4 i 5 ustanowiono wytyczne dla organów w sytuacjach, w których odciski palców nie mogą zostać pobrane fizycznie ani tymczasowo, na przykład z powodu zranienia ręki, lub na stałe.
Te zabezpieczenia przewidziane w rozporządzeniu w sprawie EES wynikają z art. 1 Karty, zgodnie z którym godność ludzka jest nienaruszalna, oraz z art. 24–26 Karty, dotyczących ochrony dzieci, osób starszych i osób niepełnosprawnych.
Odciski palców i wizerunki twarzy muszą być odpowiedniej jakości, aby uzyskać prawidłowe dopasowanie. W art. 15 rozporządzenia w sprawie EES wymaga się, aby wizerunek twarzy miał wystarczającą rozdzielczość i jakość, aby można go było wykorzystywać w zautomatyzowanym dopasowywaniu danych biometrycznych. Zgodnie z art. 39 – który odzwierciedla bardziej ogólny obowiązek określony w art. 5 ust. 1 lit. d) RODO – państwa członkowskie muszą zapewnić dokładność gromadzonych danych. W decyzji wykonawczej Komisji (UE) 2019/329z dnia 25 lutego 2019 r. określono specyfikacje dotyczące jakości, rozdzielczości oraz wykorzystywania odcisków palców i wizerunku twarzy na potrzeby weryfikacji i identyfikacji biometrycznej w EES.
Poniższe wytyczne mogą pomóc organom krajowym w pobieraniu odcisków palców i wizerunków twarzy od obywateli państw trzecich w sposób zapewniający poszanowanie godności ludzkiej.
- Wytyczne 4.1: Zapewnienie, aby wszelkie wytyczne dotyczące jakości danych w celu pobierania danych biometrycznych były ściśle zgodne z unijnymi normami jakości.
Poniższe wytyczne mogą również wchodzić w zakres kompetencji urzędników wyższego szczebla na przejściach granicznych.
- Wytyczne 4.2: Zapewnienie funkcjonariuszom pierwszej linii wytycznych dotyczących sposobu pobierania danych biometrycznych w godny i niedyskryminujący sposób, ze zwróceniem szczególnej uwagi na względy kulturowe lub religijne oraz na kategorie osób, dla których pobieranie danych biometrycznych może być trudniejsze, takie jak małe dzieci, osoby o ciemniejszych odcieniach skóry lub osoby z urazami twarzy lub dłoni.
- Wytyczne 4.3: Zapewnienie funkcjonariuszom pierwszej linii wytycznych dotyczących sposobu zapewnienia obywatelom państw trzecich o szczególnych potrzebach prywatności, czasu lub pomocy, których potrzebują do przekazania swoich danych biometrycznych.
- Wytyczne 4.4: Zapewnienie funkcjonariuszom pierwszej linii wytycznych dotyczących sposobu reagowania na obywateli państw trzecich odmawiających dostarczenia danych biometrycznych.
- Wytyczne 4.5: Wspieranie punktów kontroli granicznej w zapewnieniu wystarczającej liczby pracowników do monitorowania samoobsługowych systemów rejestracji i udzielania pomocy w razie potrzeby.
- Wytyczne 4.6: Zapewnienie funkcjonariuszom pierwszej linii wytycznych dotyczących sposobów radzenia sobie z wyzwaniami związanymi z wiarygodnością biometryczną dotykającymi osoby o różnych cechach fizycznych (np. dzieci, osoby starsze, osoby o ciemniejszym odcieniu skóry lub inne osoby o mniej wyraźnych rysach twarzy).
- Wytyczne 4.7: Zastosowanie wysokiej jakości infrastruktury informatycznej i oprogramowania zdolnego do szybkiego przechwytywania dokładnych i wysokiej rozdzielczości obrazów i odcisków palców.
- „Praktyczny podręcznik EES” Komisji Europejskiej dla organów krajowych (niedostępny publicznie).
- Załącznik do zalecenia Komisji ustanawiającego wspólny „Praktyczny podręcznik dla straży granicznej” przeznaczony dla właściwych organów państw członkowskich prowadzących kontrolę osób na granicach i zastępujące zalecenie C(2019) 7131 final z dnia 28 października 2022 r., s. 14, 16.
- Rada Europy, Europejski Trybunał Praw Człowieka i Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Podręcznik europejskiego prawa dotyczącego azylu, granic i imigracji – Wydanie 2020, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2020, w szczególności rozdział 2. Aktualizacja zaplanowana na 2026 r.
- Rada Europy, Europejski Trybunał Praw Człowieka, Europejski Inspektor Ochrony Danych i Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Podręcznik europejskiego prawa o ochronie danych – wydanie z 2018 r., Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2018 r.
- Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Skutki zobowiązania do dostarczenia odcisków palców dla systemu Eurodac w kontekście praw podstawowych, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2015 r.