You are here:

Creat an Aontais Eorpaigh le haghaidh Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas

Is é Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas (CRPD) an chéad ionstraim cheangailteach idirnáisiúnta a thugann aghaidh go sonrach ar mhíchumas. Is é an aidhm atá aige ná “tairbhiú iomlán agus comhionann gach duine faoi mhíchumas de chearta uile an duine a chur chun cinn, a chosaint agus a chinntiú, agus meas ar a ndínit a chur chun cinn” (promote, protect and ensure the full and equal enjoyment of all human rights and fundamental freedoms by all persons with disabilities, and to promote respect for their inherent dignity).

Is uirlis thábhachtach é an Coinbhinsiún chun cabhrú le daoine faoi mhíchumas, le pobail áitiúla agus le rialtais breathnú a dhéanamh ar bhealaí chun cearta daoine faoi mhíchumas a chomhlíonadh trí bhearta dlíthiúla, beartais agus praiticiúla a fhorbairt agus a chur chun feidhme.

D’fhonn a chinntiú go bhfuil na hiarrachtaí sin ag teacht le riachtanais an Choinbhinsiúin agus go gcuirfear chun feidhme go héifeachtach agus go héifeachtúil iad, éilíonn Airteagal 33(2) de Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar Chearta Daoine faoi Mhíchumas (CRPD) ar stáit is páirtí don Choinbhinsiún creat a bhunú chun cur chun feidhme an Choinbhinsiúin a chur chun cinn, a chosaint agus a mhonatóiriú.

Tá a leithéid de chreat ainmnithe ag an AE ina cháil mar pháirtí don Choinbhinsiún do nithe faoi inniúlacht AE, lena n-áirítear:

  • reachtaíocht agus beartas AE: neamh-idirdhealú, cearta paisinéirí, cistiú AE, etc.
  • riarachán poiblí AE: roghnú foirne, rochtain ar dhoiciméid, etc.

Tá an Creat AE comhlántach le creataí monatóireachta náisiúnta, a bhfuil mar fhreagracht orthu an Choinbhinsiún a chur chun cinn, a chosaint agus a mhonatóiriú i mBallstáit an AE.

Tháinig an Creat i bhfeidhm in 2013, bunaithe ar mholadh ón gCoimisiún a ghlac Comhairle an AE in 2012.

Cé hiad na baill?

Is iad seo a leanas baill an Chreata AE:

Bhí an Coimisiún Eorpach ina bhall den Chreat AE go dtí an bhliain 2015 nuair a d’fhógair sé go raibh sé i gceist aige tarraingt as i ndiaidh don Choiste Breithnithe Deiridh maidir leis an AE a fhoilsiú maidir le cearta daoine faoi mhíchumas (Coiste CRPD). I ndiaidh an fhógra sin, tháinig deireadh le rannpháirtíocht an Choimisiúin Eorpaigh i ngníomhaíochtaí an Chreata AE.

Céard a dhéanann na baill?

De réir a n-inniúlachtaí agus a sainorduithe, déanann baill rannchuidiú comhpháirteach do:

cur chun feidhme an AE ar an CRPD.

Cuireann an Creat AE freisin le hobair an Choiste um chearta daoine faoi mhíchumas (Coiste CRPD) chun athbhreithniú a dhéanamh ar cur chun feidhme an CRPD ag an AE. Tá an Coiste CRPD, ar a dtugtar an ‘comhlacht conartha’ CRPD, freagrach as measúnú a dhéanamh ar cé acu an bhfuil na páirtithe don choinbhinsiún ag comhlíonadh a ndualgas faoin gCoinbhinsiún.

Rinneadh an chéad athbhreithniú ar chur chun feidhme CRPD an AE in 2015; i ndiaidh an chéad athbhreithnithe, d’fhógair an Coiste CRPD go ndéanfar an dara agus an tríú hathbhreithniú i gcomhpháirt in 2020.

Cén chaoi a n-oibríonn sé go praiticiúil?

Roinneann baill faisnéis agus féachann siad dá ngníomhaíochtaí faoi seach. Glacann siad clár oibre le gníomhaíochtaí a chuireann roinnt ball chun feidhme le chéile, nó an Creat trí chéile.

Ceaptar Cathaoirleach an Chreata AE ar feadh bliain amháin agus déantar uainíocht air. Cuireann an Cathaoirleach prionsabal na comhghleacaíochta chun cinn, ar prionsabal bunúsach de mhodhanna oibre an Chreata é. Is é an tOmbudsman Cathaoirleach an Chreata i láthair na huaire.

Déanann Rúnaíocht an Chreata AE, a cheaptar ar feadh dhá bhliain freisin, comhordú ar eagrúchán agus ullmhúchán na gcruinnithe. Is í an Ghníomhaireacht um Chearta Bunúsacha atá ag feidhmiú mar Ardrúnaí an Chreata faoi láthair.

Tagann baill an Creat AE le chéile dhá uair ar a laghad in aghaidh na bliana. Déantar cinnidh trí chomhaontú.

Creataí monatóireachta náisiúnta

Tá an Creat AE comhlántach leis na creataí monatóireachta náisiúnta i nBallstáit AE atá freagrach as an gCoinbhinsiún a chur chun cinn, a chosaint agus a mhonatóiriú agus é a chur chun feidhme ar leibhéal náisiúnta. Déantar é sin ar bhealaí éagsúla agus d’fhéadfadh roinnt eagraíochtaí a bheith i gceist, mar shampla:

  • comhlachtaí náisiúnta comhionannais,
  • Ombudsmain,
  • Institiúidí Náisiúnta um Chearta an Duine,
  • coistí monatóireachta a bhfuil ionadaithe ó eagraíochtaí ar cás leo cearta daoine faoi mhíchumas páirteach iontu.

 Oibríonn an Creat AE chun sineirgíochtaí le creataí monatóireachta náisiúnta a fheabhsú. Mar shampla, tagann sé le chéile gach bliain le hionadaithe na sásraí náisiúnta monatóireachta i mBallstáit an AE chun faisnéis a roinnt agus gníomhaíochtaí a chomhordú.

Líonraí monatóireachta

Bíonn roinnt ball de na creataí monatóireachta náisiúnta ag comhoibriú ag an leibhéal Eorpach:

Downloads

Publication date: 30 April 2020

Structures set up for the implementation and monitoring of the CRPD